Kiedy słyszymy słowo „przyjemność”, możemy wyobrazić sobie jedzenie ulubionej pizzy, słuchanie kawałka, który lubimy, albo poczucie satysfakcji po zdanym egzaminie. Przyjemność to po prostu uczucie radości, satysfakcji lub zadowolenia. Może dotyczyć najróżniejszych doświadczeń – w tym także seksualności i kontaktu erotycznego.

Doświadczanie przyjemności jest czymś zupełnie normalnym, a rozmowa o niej pomaga lepiej rozumieć własne ciało, potrzeby i granice.

Nie dla każdej osoby przyjemne będzie jednak to samo. Nie istnieje jedna technika, rodzaj dotyku czy aktywność seksualna, która „powinna” podobać się wszystkim. Co więcej, to, co jest dla nas przyjemne, może zmieniać się w zależności od sytuacji, samopoczucia czy relacji z drugą osobą. I przede wszystkim – przyjemność seksualna nie musi oznaczać orgazmu!

Co to jest przyjemność seksualna?

Przyjemność seksualna może oznaczać fizyczną i psychiczną satysfakcję oraz zadowolenie wynikające z doświadczeń erotycznych – zarówno przeżywanych samodzielnie, jak i wspólnie z innymi osobami.

Ważne jest jednak coś więcej niż samo to, co robimy podczas seksu. Znaczenie mają również samostanowienie, dobrowolna zgoda, bezpieczeństwo, prywatność, poczucie swobody oraz możliwość komunikowania i negocjowania kontaktów seksualnych.

Możliwość doświadczania przyjemności jest również związana z prawami seksualnymi, w tym prawem do autonomii, integralności cielesnej, równości i niedyskryminacji.

Dlaczego to ważne?

Bo wiele młodych osób otrzymuje sprzeczne komunikaty. Z jednej strony seks bywa przedstawiany przede wszystkim jako źródło zagrożeń albo coś, czego należy się wstydzić. Z drugiej – oczekuje się, że gdy ktoś rozpoczyna życie seksualne, będzie automatycznie wiedział, jak sprawić przyjemność sobie i drugiej osobie.

Tymczasem poznawanie własnej seksualności jest procesem.

Przyjemność seksualna to nie tylko orgazm

Orgazm może być jednym z bardzo przyjemnych elementów seksu, ale nie jest jedynym wyznacznikiem tego, czy doświadczenie było satysfakcjonujące.

Przyjemność może pojawiać się podczas pocałunków, dotyku, masturbacji, seksu oralnego, penetracji, używania gadżetów erotycznych, fantazjowania czy po prostu bliskości z drugą osobą.

Można mieć satysfakcjonujący seks bez orgazmu. Można również osiągnąć orgazm podczas zbliżenia, które jako całość nie było szczególnie przyjemne.

Dlatego zamiast traktować orgazm jak obowiązkowy „finał” seksu, warto zwracać uwagę również na inne pytania:

• Czy było mi przyjemnie?
• Czy czułam_em się bezpiecznie?
• Czy mogłam_em powiedzieć, czego chcę, a czego nie?
• Czy druga osoba zwracała uwagę na moje potrzeby i reakcje?
• Czy mogłam_em w każdej chwili zmienić zdanie?

Przyjemność seksualna jest znacznie szerszym doświadczeniem niż samo osiągnięcie orgazmu.

Po co mówić o przyjemności w kontekście zdrowia seksualnego?

Przyjemność czasami traktuje się jako mniej istotny „dodatek” do tematów związanych ze zdrowiem seksualnym. Badania pokazują jednak, że takie podejście niekoniecznie jest skuteczne.

Uwzględnianie przyjemności w edukacji i działaniach dotyczących zdrowia seksualnego może pozytywnie wpływać m.in. na wiedzę dotyczącą seksualności oraz stosowanie bezpieczniejszych praktyk seksualnych, w tym prezerwatyw.

Od czego zależy przyjemność seksualna?

Nie istnieje jeden uniwersalny sposób na przyjemność. To, jak jej doświadczamy, zależy od wielu elementów: naszego ciała, psychiki, rodzaju stymulacji, poczucia bezpieczeństwa, relacji z drugą osobą czy wcześniejszych doświadczeń.

Ciało i rodzaj stymulacji

Każde ciało jest inne. To, że określony rodzaj dotyku sprawia przyjemność jednej osobie, nie oznacza, że będzie przyjemny dla wszystkich. Znaczenie mogą mieć m.in.:

• miejsce dotyku,
• tempo,
• nacisk,
• rytm,
• długość stymulacji,
• rodzaj aktywności,
• stopień pobudzenia.

Nie ma więc jednej „dobrej techniki”. Dużo ważniejsze jest poznawanie własnych reakcji i komunikowanie ich drugiej osobie.

Emocje i poczucie bezpieczeństwa

Biologia to tylko część układanki. Wstyd, poczucie winy, presja czy niska samoocena mogą wpływać na satysfakcję seksualną. Trudniej skupić się na własnych odczuciach, jeżeli podczas seksu zastanawiamy się przede wszystkim:

• „Czy dobrze wyglądam?”
• „Czy robię to dobrze?”
• „Czy nie trwa to za długo?”
• „Czy druga osoba mnie ocenia?”

Znaczenie mogą mieć również stres, zmęczenie, brak prywatności czy obawa przed niechcianą ciążą lub infekcją. Nie oznacza to, że trzeba najpierw pozbyć się wszystkich kompleksów i stresu, żeby móc odczuwać przyjemność. Warto jednak pamiętać, że seksualność nie jest wyłącznie reakcją genitaliów – wpływa na nią również to, co dzieje się w naszej głowie i otoczeniu.

Co dzieje się w mózgu podczas przyjemnych doznań?

Przyjemność może wydawać się czymś bardzo subiektywnym, ale reakcje związane z pobudzeniem seksualnym i orgazmem można obserwować również na poziomie układu nerwowego.

W przyjemności i orgazmie uczestniczą m.in. obszary mózgu związane z układem nagrody, motywacją i przetwarzaniem bodźców. Z procesami tymi związane są również m.in. dopamina i oksytocyna.

Nie znaczy to jednak, że każda osoba po seksie musi czuć identyczną euforię, bliskość czy rozluźnienie. Reakcje mogą być bardzo różne – tak samo jak różne są nasze doświadczenia seksualne.

Jak odkrywać, co sprawia Ci przyjemność?

Nie rodzimy się z gotową instrukcją obsługi własnej seksualności. Swoje potrzeby i preferencje możemy odkrywać stopniowo.

Poznawaj swoje ciało

Warto zwracać uwagę na własne reakcje: jakie miejsca na ciele są wrażliwe, jaki rodzaj dotyku nam odpowiada, a jaki nie. Nie musi chodzić wyłącznie o genitalia.

Dla różnych osób przyjemne mogą być również dotyk szyi, pleców, ud, brzucha, piersi, uszu czy zupełnie innych części ciała. Każda osoba może mieć własną „mapę przyjemności”.

Masturbacja może pomóc poznać własne potrzeby

Masturbacja może być jednym ze sposobów poznawania własnego ciała i tego, co sprawia nam przyjemność. Pozwala eksperymentować z różnymi rodzajami stymulacji we własnym tempie i bez konieczności zastanawiania się nad reakcjami drugiej osoby. Może dzięki temu pomóc odkryć:

• jaki dotyk nam odpowiada,
• jakie tempo lubimy,
• które miejsca na ciele są szczególnie wrażliwe,
• co zwiększa pobudzenie,
• czego nie lubimy.

Nie każdy_a musi jednak się masturbować. Jest to jedna z możliwości poznawania siebie, a nie obowiązkowy element „zdrowej seksualności”.

Nie ograniczaj seksu tylko do penetracji

Seks w kulturze często przedstawiany jest według jednego schematu: podniecenie, penetracja, orgazm i koniec. W rzeczywistości może wyglądać na mnóstwo różnych sposobów.

Pocałunki, dotyk, seks oralny, wzajemna masturbacja czy korzystanie z gadżetów erotycznych nie muszą być jedynie „grą wstępną”, która prowadzi do penetracji. Jeżeli są chciane i przyjemne dla uczestniczących osób, mogą być pełnoprawną częścią seksu – albo całym seksem.

Jak rozmawiać o przyjemności podczas seksu?

Druga osoba nie jest w stanie automatycznie wiedzieć, co lubimy. Nawet duże doświadczenie seksualne nie sprawia, że ktoś potrafi „czytać w myślach” każdej kolejnej osoby partnerskiej. Dlatego rozmowa o potrzebach jest jednym z ważnych elementów satysfakcjonującego seksu. Można powiedzieć chociażby:

• „Tak jest super”.
• „Trochę wolniej”.
• „Delikatniej”.
• „Mocniej”.
• „Zostań przy tym”.
• „Wolę inaczej”.
• „Tego nie lubię”.
• „Możemy się zatrzymać?”.

Komunikacja nie musi odbywać się wyłącznie podczas seksu. O pragnieniach, granicach czy fantazjach można rozmawiać również przed zbliżeniem lub już po nim.

Co ważne, zgoda jest procesem, a nie jednorazowym „tak” udzielonym na wszystko. Możemy zgodzić się na jedną aktywność, ale nie na inną, a także zmienić zdanie w dowolnym momencie.

Możliwość swobodnego komunikowania własnych potrzeb i granic jest jednym z ważnych elementów bezpiecznych i przyjemnych doświadczeń seksualnych.

Jak bezpieczeństwo wpływa na przyjemność z seksu?

Bezpieczny seks nie musi oznaczać seksu mniej przyjemnego. Dla wielu osób świadomość, że odpowiednio dbają o swoje zdrowie, może wręcz zmniejszać napięcie i pozwalać bardziej skupić się na tym, co dzieje się podczas zbliżenia. W zależności od rodzaju kontaktów seksualnych dbanie o bezpieczeństwo może oznaczać m.in.:

• stosowanie prezerwatyw i innych metod barierowych,
• korzystanie z odpowiednio dobranej antykoncepcji,
• regularne testowanie w kierunku infekcji przenoszonych drogą płciową,
• szczepienia przeciw HPV i WZW B,
• korzystanie z PrEP w profilaktyce HIV u osób, dla których jest wskazany,
• korzystanie z Doxy-PEP w określonych sytuacjach i po konsultacji medycznej,
• rozmowę o zdrowiu seksualnym z osobą partnerską.

Profilaktyka może być częścią troski zarówno o siebie, jak i o osoby, z którymi uprawiamy seks.

Edukacja seksualna, która uwzględnia przyjemność

Przez wiele lat edukacja seksualna skupiała się przede wszystkim na unikaniu zagrożeń związanych z seksem. Jednocześnie coraz większą uwagę zwraca się na tzw. pleasure-inclusive sex education, czyli edukację seksualną uwzględniającą również przyjemność. Takie podejście może wspierać sprawczość seksualną młodych osób – czyli między innymi umiejętność rozpoznawania własnych pragnień, podejmowania decyzji i odmawiania niechcianych doświadczeń.

Co ciekawe, nawet w krajach, w których edukacja seksualna jest stosunkowo powszechna, temat przyjemności nadal nie zawsze jest jej częścią.

W Holandii edukację seksualną prowadzi około 96% szkół średnich, ale przyjemność seksualną uwzględnia około 22% z nich.

To pokazuje, że nawet rozbudowana edukacja seksualna może pomijać ważną część doświadczeń młodych osób.

Dlaczego nie czuję przyjemności podczas seksu?

Brak przyjemności podczas jednego czy kilku zbliżeń nie musi oznaczać, że dzieje się coś niepokojącego. Na odczuwanie przyjemności może wpływać wiele rzeczy, m.in.:

• stres i zmęczenie,
• brak poczucia bezpieczeństwa,
• presja na osiągnięcie orgazmu,
• rodzaj stymulacji, który nam nie odpowiada,
• brak odpowiedniego pobudzenia,
• ból lub dyskomfort,
• trudności w relacji,
• obawa przed ciążą lub infekcją,
• niektóre przyjmowane leki,
• zdrowie fizyczne i psychiczne.

Nie istnieje również obowiązek odczuwania zainteresowania seksem w określony sposób ani z określoną częstotliwością.

Jeżeli jednak brak przyjemności pojawił się nagle, utrzymuje się przez dłuższy czas, seks powoduje ból albo sytuacja jest źródłem cierpienia lub niepokoju, warto porozmawiać z odpowiednią osobą specjalistyczną – np. lekarzem_ką lub seksuologiem_żką.

Przyjemność seksualna nie ma jednej instrukcji

Nie istnieje jeden przepis na dobry seks.

Nie ma prawidłowej liczby zbliżeń, idealnego czasu ich trwania ani listy aktywności, które trzeba wykonywać, żeby mieć satysfakcjonujące życie seksualne.

Nie istnieje też obowiązek uprawiania seksu.

Dla jednej osoby seksualność może być bardzo ważnym obszarem życia. Dla innej może mieć niewielkie znaczenie albo nie mieć go wcale. Ważniejsze od dopasowywania się do wyobrażeń o tym, jak seks „powinien” wyglądać, jest poznawanie własnych potrzeb, możliwość podejmowania świadomych decyzji oraz szacunek dla granic wszystkich uczestniczących osób.

Najczęstsze pytania o przyjemność seksualną

Co to jest przyjemność seksualna?

Przyjemność seksualna to fizyczna lub psychiczna satysfakcja i zadowolenie związane z doświadczeniami erotycznymi. Może pojawiać się zarówno podczas kontaktu z drugą osobą, jak i podczas doświadczeń przeżywanych samodzielnie.

Od czego zależy przyjemność seksualna?

Wpływają na nią m.in. rodzaj stymulacji, poziom pobudzenia, samopoczucie, poczucie bezpieczeństwa, relacja z własnym ciałem, komunikacja oraz sytuacja, w której odbywa się kontakt seksualny.

Czy przyjemność seksualna zawsze oznacza orgazm?

Nie. Orgazm może być jednym z elementów przyjemności seksualnej, ale nie jest jej jedyną formą ani obowiązkowym finałem seksu.

Jak odkrywać, co sprawia mi przyjemność?

Pomocne może być zwracanie uwagi na reakcje własnego ciała, poznawanie różnych rodzajów dotyku i stymulacji, masturbacja – jeśli mamy na nią ochotę – oraz komunikowanie swoich potrzeb osobom partnerskim.

Czy masturbacja pomaga poznać własne ciało?

Może pomóc. Masturbacja daje możliwość poznawania własnych reakcji i różnych sposobów stymulacji we własnym tempie. Nie jest jednak obowiązkowa ani konieczna do posiadania satysfakcjonującego życia seksualnego.

Dlaczego nie odczuwam przyjemności podczas seksu?

Powodów może być wiele – od stresu, zmęczenia czy niedopasowanej stymulacji po kwestie związane ze zdrowiem, relacją, przyjmowanymi lekami czy poczuciem bezpieczeństwa.

Czy trzeba osiągnąć orgazm, żeby seks był udany?

Nie. Orgazm nie jest jedyną miarą udanego seksu. Ważne mogą być również przyjemność, bliskość, komunikacja, bezpieczeństwo i możliwość realizowania swoich potrzeb.

Przyjemność seksualna nie jest fanaberią ani tematem, który powinien pojawiać się dopiero na marginesie rozmowy o seksualności. Jest związana ze zdrowiem seksualnym, prawami seksualnymi, samostanowieniem, zgodą, komunikacją i bezpieczeństwem.

Nie musisz od razu wiedzieć, co lubisz. Nie musisz osiągać orgazmu podczas każdego seksu. Nie musisz też odczuwać przyjemności w taki sam sposób jak inne osoby. Poznawanie własnej seksualności może być procesem – ważne, żeby odbywało się na Twoich zasadach, z poszanowaniem Twoich granic i granic innych osób.

Źródła

• AMAZE, What is Pleasure?
• Global Advisory Board for Sexual Health and Wellbeing, Working Definition of Sexual Pleasure
• World Association for Sexual Health, Declaration on Sexual Pleasure
• Zaneva M., Philpott A., Singh A., Larsson G., Gonsalves L., What is the added value of incorporating pleasure in sexual health interventions? A systematic review and meta-analysis
• World Health Organization, materiały dotyczące przyjemności w interwencjach z zakresu zdrowia seksualnego
• Komisaruk B.R., Rodríguez del Cerro M.C., How Does Our Brain Generate Sexual Pleasure?
• Student Health and Wellness Center, Overlooked but Important: Sexual Satisfaction
• Central Outreach Wellness Center, materiały dotyczące zdrowia seksualnego i profilaktyki
• van Ditzhuijzen J., Overeem A., Pleasure-Inclusive Sex Education, Sexual Agency, and Sexual Well-Being in Adolescents and Young Adults: A Scoping Review

Autorka: Kinga Barszcz