Artykuł zawiera ogólne treści informacyjne. Szczegółowe informacje znajdziesz w ulotce swojego leku. Wyboru odpowiedniej dla Ciebie metody antykoncepcyjnej należy dokonać po konsultacji z lekarzem/lekarką.

Tabletki antykoncepcyjne wynaleziono w połowie XX wieku. Ich wysoka skuteczność zrewolucjonizowała możliwość decydowania o płodności i do dziś pozostają jedną z najpopularniejszych metod antykoncepcji hormonalnej.

Jak działają tabletki antykoncepcyjne?

Tabletki antykoncepcyjne zawierają jeden lub dwa hormony działające podobnie do hormonów naturalnie występujących w organizmie. W zależności od rodzaju preparatu ich działanie antykoncepcyjne może polegać na:

• hamowaniu owulacji – czyli uwalniania komórki jajowej z jajnika,
• zagęszczaniu śluzu szyjkowego – dzięki czemu plemniki mają utrudnione przedostanie się przez szyjkę macicy,
• zmianie błony śluzowej macicy (endometrium).

Znaczenie poszczególnych mechanizmów różni się w zależności od rodzaju stosowanych tabletek.

Jakie są rodzaje tabletek antykoncepcyjnych?

Ze względu na skład wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje tabletek antykoncepcyjnych:

• tabletki jednoskładnikowe – zawierają progestagen,
• tabletki dwuskładnikowe – zawierają progestagen i estrogen.

Różnią się one nie tylko składem, ale również zasadami stosowania, przeciwwskazaniami i tym, jak duże spóźnienie w przyjęciu tabletki jest dopuszczalne.

Jakie są zalety i wady tabletek antykoncepcyjnych?

Zalety tabletek antykoncepcyjnych

• Bardzo wysoka skuteczność – przy prawidłowym stosowaniu wynosi ponad 99%. Przy typowym stosowaniu, uwzględniającym np. zapomniane tabletki, skuteczność wynosi około 91%.
• Są wygodne i przyjmowane doustnie – nie wymagają zabiegu w gabinecie.
• Są powszechnie dostępne w aptekach po uzyskaniu recepty.
• Niektóre tabletki mogą zmniejszać trądzik i łojotok.
• Mogą sprawiać, że krwawienia stają się bardziej regularne, mniej obfite i mniej bolesne.
• W przypadku niektórych tabletek dwuskładnikowych możliwe jest stosowanie schematów bez przerw, dzięki czemu krwawienie z odstawienia może występować rzadziej lub nie występować wcale.
• Stosowanie tabletek dwuskładnikowych wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka raka endometrium, jajnika i jelita grubego.

Tabletki hormonalne bywają przepisywane również osobom, które nie potrzebują ochrony antykoncepcyjnej, ale zmagają się np. z bardzo obfitymi lub bolesnymi miesiączkami, niektórymi objawami PMS, endometriozą czy objawami zespołu policystycznych jajników.

Wady tabletek antykoncepcyjnych

• Regularność przyjmowania tabletek jest bardzo ważna – pomijanie ich może zmniejszać ochronę antykoncepcyjną.
• Ponieważ tabletki przyjmowane są doustnie, ich wchłanianie może zostać zaburzone przez wymioty lub silną biegunkę.
• Nie chronią przed infekcjami przenoszonymi drogą płciową (STI).
• Trzeba pamiętać o codziennym przyjmowaniu tabletki i odpowiednio wcześnie zadbać o kolejną receptę.
• Mogą nie być odpowiednią metodą dla części osób ze względu na stan zdrowia lub inne czynniki ryzyka.
• Mogą wchodzić w interakcje z niektórymi lekami i preparatami ziołowymi.
• Ich cena może stanowić barierę.

Jakie są skutki uboczne tabletek antykoncepcyjnych?

Działania niepożądane mogą różnić się w zależności od rodzaju tabletek i indywidualnej reakcji organizmu. Szczególnie na początku stosowania mogą pojawić się m.in.:

• bóle głowy,
• nudności,
• plamienia lub nieregularne krwawienia,
• tkliwość piersi,
• zmiany nastroju.

U niewielkiej części osób przyjmujących tabletki dwuskładnikowe może także wzrosnąć ciśnienie tętnicze.

Jeżeli objawy utrzymują się przez kilka miesięcy, są uciążliwe lub pojawia się coś, co Cię niepokoi, warto porozmawiać z lekarzem/lekarką. Czasami rozwiązaniem jest zmiana konkretnego preparatu albo wybór innej metody antykoncepcji.

Najpoważniejszym, ale rzadkim działaniem niepożądanym tabletek zawierających estrogen jest zwiększone ryzyko powstania zakrzepu. Może on pojawić się np. w nodze lub płucach, a bardzo rzadko prowadzić również do udaru albo zawału. Ryzyko zależy m.in. od wieku, palenia papierosów, masy ciała, przebytych chorób i innych czynników zdrowotnych.

Stosowanie tabletek dwuskładnikowych może także nieznacznie zwiększać ryzyko raka piersi i szyjki macicy. Jednocześnie zmniejsza ryzyko raka jajnika, endometrium i jelita grubego. Ryzyko raka piersi i szyjki macicy stopniowo zmniejsza się po zakończeniu stosowania tabletek.

Czy tabletki antykoncepcyjne są bezpieczne?

Tabletki antykoncepcyjne są uznawane za bezpieczną metodę antykoncepcji dla większości osób, jeżeli wcześniej zostaną wykluczone przeciwwskazania.

Jeśli słyszysz niepokojące informacje na temat antykoncepcji hormonalnej, warto sprawdzić ich źródło. Relacje pojedynczych osób mogą być ważnym doświadczeniem, ale nie zastępują badań naukowych ani indywidualnej konsultacji medycznej.

Szczególną uwagę należy zwrócić na tabletki dwuskładnikowe zawierające estrogen. Mogą one nie być odpowiednie m.in. dla osób:

• które przeszły zakrzepicę, zator płucny, udar lub niektóre choroby układu krążenia,
• z nieleczonym lub wysokim ciśnieniem tętniczym,
• mających migrenę z aurą,
• które chorowały na raka piersi,
• z niektórymi chorobami wątroby,
• które mają 35 lat lub więcej i palą papierosy.

Lista przeciwwskazań jest dłuższa, dlatego przed rozpoczęciem stosowania tabletek ważny jest dokładny wywiad dotyczący zdrowia oraz przyjmowanych leków.

Tabletki antykoncepcyjne nie powodują trwałej niepłodności. Po ich odstawieniu płodność zazwyczaj wraca szybko do poziomu sprzed rozpoczęcia ich stosowania.

Wbrew popularnemu mitowi nie ma również dobrych dowodów na to, że tabletki antykoncepcyjne zmieniają sposób, w jaki osoba je stosująca wybiera osoby partnerskie.

Jak zdobyć tabletki antykoncepcyjne?

Tabletki antykoncepcyjne w Polsce są dostępne na receptę. Przed jej wystawieniem lekarz/lekarka powinni zebrać dokładny wywiad dotyczący Twojego zdrowia, chorób występujących w rodzinie oraz przyjmowanych leków.

W przypadku tabletek dwuskładnikowych szczególnie ważna jest m.in. ocena czynników zwiększających ryzyko zakrzepicy oraz pomiar ciśnienia tętniczego.

Jeżeli niedawno urodziłaś dziecko, karmisz piersią, przeszłaś poronienie lub aborcję – powiedz o tym podczas konsultacji. Może mieć to znaczenie dla wyboru odpowiedniej metody oraz momentu rozpoczęcia stosowania tabletek.

Jak stosować tabletki antykoncepcyjne?

Sposób rozpoczęcia i dalszego stosowania tabletek zależy od konkretnego preparatu.

Lekarz/lekarka powinni wyjaśnić Ci, jak rozpocząć przyjmowanie tabletek. Warto również dokładnie przeczytać ulotkę swojego leku – znajdziesz tam informacje dotyczące konkretnego rodzaju tabletek.

W zależności od preparatu rozpoczęcie stosowania tabletek w pierwszych dniach cyklu może oznaczać natychmiastową ochronę przed ciążą. Jeżeli zaczniesz je przyjmować w innym momencie, przez określony czas może być konieczne stosowanie dodatkowej metody zabezpieczenia, np. prezerwatyw.

Na blistrze zazwyczaj zaznaczone są dni tygodnia oraz kolejność przyjmowania tabletek. W przypadku części preparatów przestrzeganie tej kolejności jest szczególnie ważne.

Tabletki najlepiej przyjmować codziennie o podobnej porze. W przypadku tabletek jednoskładnikowych dopuszczalne spóźnienie zależy od substancji czynnej – może wynosić np. 3, 12 lub 24 godziny.

Jeżeli masz problem z pamiętaniem o tabletce, pomocne może być ustawienie codziennego przypomnienia w telefonie.

Krwawienie występujące podczas przerwy w stosowaniu tabletek dwuskładnikowych albo podczas przyjmowania tabletek placebo jest krwawieniem z odstawienia, a nie miesiączką.

W przypadku części tabletek dwuskładnikowych możliwe jest również stosowanie schematów z krótszymi przerwami albo całkowicie bez nich. Sposób stosowania powinien jednak odpowiadać konkretnemu preparatowi i jego zaleceniom.

Co zrobić w przypadku zapomnianej lub spóźnionej tabletki antykoncepcyjnej?

Pierwszą rzeczą, którą należy zrobić, jest sprawdzenie ulotki tabletek, które przyjmujesz.

Postępowanie zależy m.in. od:

• rodzaju tabletek,
• liczby pominiętych tabletek,
• czasu, jaki upłynął od planowanej godziny ich przyjęcia,
• momentu cyklu przyjmowania tabletek.

Zasady postępowania różnią się między tabletkami jedno- i dwuskładnikowymi, a nawet między konkretnymi preparatami.

W niektórych sytuacjach konieczne może być stosowanie przez pewien czas dodatkowej metody antykoncepcji, a po stosunku bez zabezpieczenia także rozważenie antykoncepcji awaryjnej. Jeżeli masz wątpliwości, skontaktuj się z lekarzem/lekarką lub farmaceutą/farmaceutką.

Co może wpływać na skuteczność tabletek antykoncepcyjnych?

Żeby tabletki działały prawidłowo, muszą zostać odpowiednio wchłonięte.

Wymioty lub silna biegunka mogą zaburzyć ich wchłanianie. Jeżeli do wymiotów dojdzie krótko po przyjęciu tabletki, zwykle należy postąpić podobnie jak w przypadku pominiętej tabletki. Dokładny czas zależy jednak od preparatu, dlatego warto sprawdzić ulotkę. Jeżeli wymioty lub silna biegunka utrzymują się dłużej, stosuj się do zaleceń z ulotki i w razie potrzeby korzystaj dodatkowo z prezerwatyw.

Sam alkohol nie zmniejsza skuteczności tabletek antykoncepcyjnych. Może jednak pośrednio zwiększać ryzyko pominięcia dawki albo wywołać wymioty.

Jakie leki mogą osłabiać działanie tabletek antykoncepcyjnych?

Niektóre leki mogą wpływać na działanie antykoncepcji hormonalnej. Dotyczy to m.in. części leków stosowanych w leczeniu:

• padaczki,
• gruźlicy,
• HIV,
• niektórych zakażeń grzybiczych.

Na działanie tabletek może wpływać również ziele dziurawca, które jest składnikiem części preparatów ziołowych i suplementów.

Jeżeli przyjmujesz jakiekolwiek leki albo suplementy, warto powiedzieć o tym osobie przepisującej antykoncepcję.

Czy leki GLP-1 wpływają na skuteczność tabletek?

Szczególnym przypadkiem jest tirzepatyd, stosowany m.in. w leczeniu cukrzycy i otyłości. Może on zmniejszać wchłanianie doustnej antykoncepcji, szczególnie po rozpoczęciu terapii oraz po zwiększeniu dawki.

W takim przypadku zaleca się czasowe stosowanie dodatkowej metody barierowej albo zmianę antykoncepcji na metodę niedoustną.

W przypadku innych leków z grupy GLP-1, takich jak semaglutyd czy liraglutyd, nie wykazano takiego samego bezpośredniego wpływu na skuteczność tabletek. Jednak występujące podczas leczenia intensywne wymioty lub biegunka mogą zaburzyć ich wchłanianie.

Jak zakończyć przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych?

Jeżeli podczas stosowania tabletek pojawiają się uciążliwe działania niepożądane, porozmawiaj o tym z lekarzem/lekarką. Dostępnych jest wiele rodzajów tabletek oraz innych metod antykoncepcji i często można dobrać rozwiązanie lepiej dopasowane do Twoich potrzeb.

Po odstawieniu tabletek owulacja może powrócić bardzo szybko. Jeżeli nadal chcesz unikać ciąży, trzeba od razu rozpocząć stosowanie innej metody antykoncepcji.

Po zakończeniu przyjmowania tabletek mogą również powrócić objawy, które występowały przed ich rozpoczęciem – np. bolesne lub nieregularne miesiączki, obfite krwawienia czy problemy skórne. Przez pewien czas krwawienia mogą być nieregularne, jednak płodność zazwyczaj wraca szybko.

Wybór antykoncepcji to zawsze indywidualna decyzja. Jeśli jesteś w relacji z osobą partnerską, warto rozmawiać o zabezpieczeniu wspólnie, ale nikt nie może wywierać na Tobie presji, żeby stosować albo nie stosować określonej metody antykoncepcji.

Jeśli masz wątpliwości dotyczące antykoncepcji albo chcesz z kimś o tym porozmawiać, możesz skontaktować się z Telefonem Zaufania FEDERA.

Autorka: Paulina Wawrzyńczyk