Osoby, które doświadczyły przemocy seksualnej, często zastanawiają się czy kogokolwiek poinformować obawiając się, że nikt im w to nie uwierzy. Często też obwiniają się i przejmują odpowiedzialność za doznaną przemoc. Jeśli ktoś zdecydował się powiedzieć Ci o doświadczanej przemocy, prawdopodobnie obdarzył Cię ogromnym zaufaniem. Być może jesteś jedyną osobą, z którą się tym dzieli. 

Taka informacja może być druzgocąca. Możesz być w szoku i mimo najlepszych intencji – nie wiedzieć jak się zachować, co powiedzieć i czuć natłok swoich własnych trudnych emocji i myśli. 

Pamiętaj, że Twoje emocje również są ważne. Nie zapominaj o sobie. Wspieranie osoby, nie wyklucza dbania o siebie.

Jak wspierać osobę, która doznała przemocy na tle seksualnym? 

Pamiętaj, że już sama Twoja obecność – troska, szacunek, współczucie i gotowość do wysłuchania – jest wsparciem samym w sobie. Rozmawiaj w sposób, który bazuje przede wszystkim na zaufaniu, szacunku i możliwości wyboru.

Nie ma idealnego scenariusza czy skryptu na tego rodzaju rozmowę. Każda osoba, która doświadczyła trudnych sytuacji, może mieć różne potrzeby. Istnieją jednak sprawdzone zasady o których warto pamiętać z perspektywy osoby wspierającej.

Jak reagować, kiedy ktoś mówi Ci o doświadczonej przemocy seksualnej?

UWAŻNA OBECNOŚĆ

Być obok. Mimo tego, że możemy nie wiedzieć co powiedzieć, jak zareagować w pierwszej chwili, to najlepszą formą wsparcia jest zwyczajna obecność pełna troski, szacunku i uważności. 

ZADBAJ O BEZPIECZEŃSTWO. ZACHOWAJ POUFNOŚĆ.

Osoba, która doznała przemocy seksualnej, potrzebuje przede wszystkim poczuć się bezpieczna. Zapytaj, czego potrzebuje, jakiego rodzaju pomocy, co możesz zrobić, by poczuła się lepiej w tym konkretnym momencie. Zapewnij poufność.

PODZIĘKUJ. 

Podziękuj osobie za to, że Ci zaufała i zdecydowała się podzielić z Tobą tak trudnym doświadczeniem. Samo opowiedzenie o przemocy może wymagać ogromnej odwagi, szczególnie jeśli osoba wcześniej spotkała się z niedowierzaniem, ocenianiem albo bagatelizowaniem tego, co ją spotkało.

SŁUCHAJ I PODĄŻAJ

Nie oceniaj.
Nie przerywaj.
Nie dociekaj.
Nie wypytuj o szczegóły zdarzenia.

Słuchaj uważnie i pozwól tej osobie mówić tyle, ile sama chce powiedzieć. Nie naciskaj, żeby opowiedziała wszystko od razu ani żeby odpowiadała na pytania, na które nie jest gotowa. Podążaj za jej tempem i potrzebami. Czasem najważniejsze nie jest znalezienie odpowiednich słów, ale spokojna obecność i pokazanie, że jesteś obok.

Nie próbuj od razu analizować sytuacji, szukać rozwiązań ani „naprawiać” tego, co się wydarzyło. W pierwszej chwili często najważniejsze jest po prostu poczucie, że ktoś słucha, wierzy i nie ocenia.

Pomocne mogą być takie słowa:

„To nie Twoja wina.”
„Wierzę Ci.”
„Jestem tu dla Ciebie.”
„Słyszę Cię.”
„Możesz na mnie liczyć. Wspieram Cię.”
„Nie ma żadnego usprawiedliwienia dla tego, co się wydarzyło.”

UZNAJ.

Zapewnij osobę, że za przemoc odpowiedzialna jest wyłącznie osoba, która ją stosuje. Nie szukaj powodów, dla których „mogło do tego dojść”, nie podważaj jej słów ani wyborów i nie sugeruj, że mogła zachować się inaczej. Nie narzucaj swoich racji ani nie stawiaj się w pozycji osoby, która wie lepiej, co należy teraz zrobić.

Nikt nie zasługuje na przemoc i nic nie usprawiedliwia jej stosowania. Czasem samo nazwanie tego, co się wydarzyło, i uznanie, że doszło do przekroczenia granic lub przemocy, może być dla osoby bardzo ważne. Pamiętaj, że nie musisz w pełni rozumieć jej decyzji czy reakcji, żeby ją wspierać.

ZAPYTAJ O POTRZEBY

Pytaj wprost. Nie próbuj się domyślać, czego ta osoba potrzebuje, ani decydować za nią. Możesz zapytać np.:

„Co mogę dla Ciebie zrobić?”
„Co chcesz teraz zrobić?”
„Czego potrzebujesz w tym momencie?”
„Czy mogę Cię przytulić?”

Nie zakładaj też, że wsparcie musi oznaczać rozmowę o tym, co się wydarzyło. Czasem potrzebna będzie obecność, pomoc w znalezieniu bezpiecznego miejsca, kontakt ze specjalistą albo po prostu chwila spokoju.

PRZEDSTAW OPCJE. USZANUJ WYBÓR.

Udzielaj informacji, zamiast dawać „złote rady”. Możesz przedstawić dostępne formy pomocy i wspólnie zastanowić się nad kolejnymi krokami, ale decyzja powinna należeć do osoby, która doświadczyła przemocy. Zapewnij ją, że niezależnie od tego, co zdecyduje, uszanujesz jej wybór i – na tyle, na ile możesz – będziesz ją wspierać.

Doświadczenie przemocy seksualnej wiąże się z odebraniem kontroli nad własnym ciałem, intymnością i sytuacją. Dlatego tak ważne jest, żeby później nie odbierać jej tej kontroli ponownie – nawet w dobrej wierze. Osoba może nie chcieć mówić o szczegółach, zgłaszać sprawy na policję, kontaktować się z bliskimi czy podejmować od razu żadnych działań – ma prawo podejmować decyzje we własnym tempie.

Jeśli nie masz pewności, jakie formy wsparcia są dostępne albo jak wyglądają konkretne procedury, nie musisz znać wszystkich odpowiedzi. Możesz zaproponować, że wspólnie skontaktujecie się z organizacją, która udzieli profesjonalnej informacji i pomoże ustalić dostępne możliwości.

Może to być:

• Telefon Zaufania Fundacji FEDERA | 22 635 93 92
• Fundacja Feminoteka | 888 88 33 88
• Niebieska Linia | 800 120 002
• Centra Pomocy dla Osób Pokrzywdzonych Przestępstwem (CPOP) | 222 309 900, czynna 24/7
• Fundacja Centrum Praw Kobiet | 800 107 777
• Telefon Zaufania dla Młodzieży | 116 111

ZADBAJ O SIEBIE. 

Wspierając kogoś, nie zapominaj o sobie. Usłyszenie od bliskiej osoby, że doświadczyła przemocy, może być bardzo trudnym i emocjonalnym doświadczeniem. Możesz poczuć szok, złość, smutek, bezradność albo lęk. W takiej sytuacji łatwo całkowicie skupić się na osobie, która potrzebuje wsparcia, i zapomnieć o sobie. Pamiętaj, że Twoje emocje również są ważne. Wspieranie kogoś, kto doświadczył przemocy, nie oznacza, że musisz rezygnować z własnych potrzeb czy zdrowia psychicznego.

Jeśli czujesz, że nie masz teraz siły lub przestrzeni, by otoczyć tę osobę opieką, albo sam/a jesteś w trudnym momencie, masz prawo postawić granicę. Nie musisz brać na siebie całej odpowiedzialności za jej sytuację. Warto jednak, jeśli możesz, wskazać jej miejsce, w którym uzyska profesjonalną pomoc – np. odpowiednią organizację, telefon zaufania lub specjalistę. Czasem właśnie przekazanie kontaktu do kogoś, kto ma odpowiednie kompetencje i zasoby, jest najlepszą formą wsparcia, jakiej możesz w danym momencie udzielić.

Autorka: Ania Szpot