Być może zaczęło się od zwykłej rozmowy. Ktoś interesował się tym, co u Ciebie, pamiętał o ważnych sprawach, słuchał, kiedy było trudno. Z czasem pojawiły się pytania o seks, prośby o zdjęcia i oczekiwanie, że nikomu nie powiesz o Waszej znajomości. Mogło być trudno określić, w którym momencie kontakt zaczął Cię niepokoić, szczególnie jeśli ta osoba była dla Ciebie ważna.

Tak może wyglądać grooming – proces, w którym ktoś stopniowo buduje zaufanie i bliskość po to, żeby później wykorzystać relację i przekraczać Twoje granice. Początkowe poczucie bezpieczeństwa może sprawić, że trudno zauważyć moment, w którym znajomość zaczyna stawać się krzywdząca.

Czym jest grooming?

Grooming to budowanie zaufania i więzi z młodą osobą po to, by ją wykorzystać. W kontekście seksualnym może prowadzić do nakłaniania do intymnych rozmów, przesyłania zdjęć i nagrań lub spotkania poza internetem.

Do krzywdzenia może dojść także wtedy, gdy nigdy nie doszło do spotkania na żywo. Osoba stosująca grooming może być kimś poznanym online, ale również kimś, kogo znasz osobiście. Nie zawsze ukrywa swój wiek czy tożsamość.

Jak zaczyna się grooming?

Grooming często zaczyna się od budowania bliskości i poczucia bezpieczeństwa. Osoba stosująca grooming może interesować się tym, co przeżywasz, czym się interesujesz i czego potrzebujesz. Może wspierać Cię w trudnych chwilach, obdarowywać prezentami i sprawiać, że czujesz się kimś szczególnie ważnym.

Z czasem może próbować stać się główną osobą, do której zwracasz się po pomoc, i dążyć do osłabienia Twoich relacji z innymi.

Jak grooming może prowadzić do przekraczania granic?

Przekraczanie granic może zaczynać się od intymnych pytań, komentarzy o charakterze seksualnym albo przesyłania intymnych treści. Później mogą pojawić się prośby o zdjęcia, nagrania lub czynności seksualne.

Jeśli się wahasz, sprawca może ponawiać żądania i wykorzystywać Waszą więź, aby wywołać poczucie winy lub zobowiązania. Może przekonywać, że inni nie zrozumieją Waszej relacji, albo straszyć konsekwencjami jej ujawnienia.

Jeżeli ma już intymne materiały, może grozić ich udostępnieniem, aby wymusić kolejne. Nie każda sytuacja przebiega tak samo – presja może pojawić się szybko lub dopiero po dłuższym czasie.

Jak rozpoznać grooming? Niepokojące zachowania

Nie zawsze łatwo zauważyć, że ktoś przekracza Twoje granice, zwłaszcza jeśli jest to osoba, której ufasz i z którą dobrze Ci się rozmawia. Poniżej opisujemy niepokojące zachowania, na które warto zwrócić uwagę.

Naciskanie na rozmowy i zachowania seksualne

• Ktoś prosi o intymne zdjęcia, namawia do seksu i nie przyjmuje odmowy. Wraca do tematu, przekonuje, obraża się albo mówi, że mu nie ufasz.
• Możesz usłyszeć: „Przecież już wysyłałaś mi zdjęcia” lub „Gdyby Ci na mnie zależało, zgodziłbyś się”. Nagle przestaje odpisywać albo grozi zerwaniem kontaktu. Zamiast zastanawiać się, czy chcesz coś zrobić, myślisz wtedy przede wszystkim o tym, jak nie stracić tej relacji.

Prośby o zachowanie relacji w tajemnicy

• Ta osoba nalega, żeby Wasze rozmowy i spotkania pozostały między Wami. Może twierdzić, że jest to dowód zaufania: „To tylko nasza sprawa”, „Obiecaj, że nikomu nie powiesz”.
• Prosi o usuwanie wiadomości, ukrywanie zdjęć albo przemilczanie tego, co się wydarzyło.

Odsuwanie Cię od bliskich osób

• Coraz częściej krytykuje Twoich przyjaciół lub rodzinę, mówi, że nie możesz na nich liczyć albo że tylko ona naprawdę Cię rozumie.
• Złości się, gdy spotykasz się z innymi i ma pretensje, kiedy nie odpisujesz od razu. Z czasem możesz rzadziej rozmawiać z bliskimi i coraz bardziej polegać na niej, także wtedy, gdy sama Cię krzywdzi.

Wypominanie prezentów, pomocy i przysług

• Daje Ci coś, czego potrzebujesz, pomaga w trudnej sytuacji albo poświęca Ci dużo czasu. Później zaczyna to wypominać: „Po tym wszystkim, co dla Ciebie zrobiłem, nie możesz spełnić jednej prośby?”.
• Pamiętaj, że nie jesteś nikomu nic winna ani winny, nawet jeśli wcześniej przyjęłaś lub przyjąłeś prezent czy pomoc.

Szantaż i groźby

• Kiedy chcesz odmówić albo zakończyć znajomość, osoba może grozić, że pokaże innym Wasze rozmowy lub intymne zdjęcia.
• Może też mówić, że skrzywdzi Ciebie albo siebie, jeśli odejdziesz, lub że nikt Ci nie uwierzy, jeśli komuś opowiesz. To może wywoływać ogromny strach i poczucie, że musisz dalej robić to, czego żąda.
• Jeśli odnajdujesz w tych przykładach coś ze swojej znajomości, warto porozmawiać o tym z kimś, komu ufasz. Nie musisz od razu wiedzieć, jak nazwać to, co się wydarzyło, ani co dalej zrobić. Możesz zacząć od opowiedzenia o konkretnej sytuacji, która Cię zaniepokoiła.

„Ale przecież sama odpisałam…”, „Sam wysłałem zdjęcie…” – czy to moja wina?

Możesz żałować niektórych swoich decyzji, ale to nie znaczy, że odpowiadasz za czyjeś niewłaściwe zachowanie. Odpisanie na wiadomość, flirt czy wysłanie intymnego zdjęcia nie dają drugiej osobie prawa do naciskania, szantażowania ani udostępniania tych materiałów.

Trudno bywa też pogodzić to, co się wydarzyło, z dobrymi wspomnieniami. Być może ta osoba Cię wspierała, pamiętała o ważnych dla Ciebie sprawach i była kimś, z kim chciało Ci się rozmawiać.

Możesz nadal za nią tęsknić, czekać na wiadomość albo chcieć, żeby wszystko było jak dawniej. Te uczucia nie przekreślają krzywdy, której doświadczyłaś lub doświadczyłeś.

To osoba, która wykorzystała Twoje zaufanie, odpowiada za swoje zachowanie. Nie Ty za to, że jej zaufałaś lub zaufałeś.

Co zrobić, jeśli doświadczasz groomingu?

Nie musisz od razu wiedzieć, jak zareagować. Jeśli ktoś przekracza Twoje granice, wywiera na Tobie presję lub Ci grozi – zwróć się o pomoc.

1. Porozmawiaj z kimś, komu ufasz.
   Może to być rodzic, ktoś z rodziny, psycholog lub pedagog szkolny. Nie musisz opowiadać wszystkiego od początku. Możesz pokazać wiadomości albo powiedzieć: „Boję się tej osoby i potrzebuję pomocy”.
2. Postaraj się nie spełniać kolejnych żądań osoby, która Cię szantażuje.
   Pod wpływem strachu możesz czuć, że wysłanie kolejnych zdjęć lub pieniędzy to jedyny sposób, żeby ta osoba dała Ci spokój. To zrozumiałe, że chcesz jak najszybciej zakończyć tę sytuację. Nie masz jednak pewności, że dotrzyma obietnicy – może nadal Ci grozić i żądać więcej.

Jeśli już coś wysłałaś lub wysłałeś, nie oznacza to, że musisz spełniać kolejne żądania. Nadal możesz zwrócić się po pomoc.

3. Nie usuwaj od razu całej rozmowy.
   Wiadomości z groźbami, nazwa konta i link do profilu mogą pomóc przy zgłoszeniu. Nie kopiuj ani nie przesyłaj dalej intymnych zdjęć lub nagrań osób poniżej 18. roku życia. Jeśli nie wiesz, co zachować, zapytaj policję. Możesz zgłosić sprawę także bez samodzielnego zbierania dowodów.
4. Możesz zgłosić sprawę policji.
   Opowiedz, co ta osoba robi, czego od Ciebie żąda i czym Ci grozi. Nie musisz wiedzieć, jak nazywa się przestępstwo, ani znać jej prawdziwych danych. Jeśli trudno Ci o tym mówić, poproś zaufaną osobę, żeby Ci towarzyszyła.
5. Jeśli tego potrzebujesz, skorzystaj ze wsparcia specjalistycznego.
   Nawet jeśli kontakt z tą osobą się skończył, to, co się wydarzyło, może nadal być dla Ciebie trudne. Z psycholożką lub psychologiem możesz porozmawiać o tym, co Cię martwi i z czym trudno Ci sobie poradzić.

Nie musisz opowiadać wszystkiego na pierwszym spotkaniu. Jeśli nie wiesz, gdzie szukać takiej pomocy, poproś zaufaną osobę dorosłą o wsparcie.

Jak pomóc osobie, która doświadcza groomingu?

Jeśli ktoś opowie Ci, że jest naciskany, szantażowany albo boi się osoby poznanej w internecie, daj mu czas i wysłuchaj.

Pytania takie jak „Po co wysyłałaś zdjęcia?” czy „Dlaczego wcześniej nic nie powiedziałeś?” mogą sprawić, że poczuje się winny i będzie mu jeszcze trudniej o tym mówić. Lepiej powiedzieć: „Dobrze, że mi o tym mówisz” albo „To nie Twoja wina, że ktoś Cię tak traktuje”.

Zapytaj, jak możesz pomóc. Może ta osoba chce, żeby ktoś poszedł z nią do pedagoga szkolnego, pomógł powiedzieć o wszystkim rodzicowi albo towarzyszył jej na policji. Nie musisz wiedzieć, jak rozwiązać całą sytuację – możecie wspólnie poszukać pomocy.

Możesz nie rozumieć, dlaczego nadal chce rozmawiać z osobą, która ją krzywdzi. Być może jest do niej przywiązana, tęskni za tym, jak było na początku, albo boi się, co się stanie, gdy zerwie kontakt. Nie wyśmiewaj tego i nie bagatelizuj sytuacji. Daj jej znać, że może na Ciebie liczyć i pomóż znaleźć wsparcie, także jeśli nie jest jeszcze gotowa zakończyć tej znajomości.

Grooming – gdzie szukać pomocy?

116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży
Możesz zadzwonić bezpłatnie o każdej porze, również w nocy. Jeśli wolisz pisać, dostępny jest też czat i możliwość wysłania wiadomości. Możesz opowiedzieć o tym, co Cię niepokoi, i wspólnie z konsultantem zastanowić się, co zrobić dalej.

800 12 12 12 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka
Bezpłatna i anonimowa pomoc dla dzieci i młodzieży, dostępna przez całą dobę. Można też skorzystać z całodobowego czatu.

800 100 100 – pomoc dla dorosłych w sprawach bezpieczeństwa dzieci
Jeśli martwisz się o dziecko, możesz porozmawiać o tym, co się dzieje, i dowiedzieć się, jak mu pomóc. Kontakt jest bezpłatny i anonimowy. Telefon działa w wyznaczonych godzinach dyżurów.

116 123 – wsparcie dla osób dorosłych w kryzysie emocjonalnym
Jeśli masz już 18 lat i potrzebujesz rozmowy o tym, co Cię spotkało, możesz zadzwonić bezpłatnie przez całą dobę. Dostępna jest również pomoc przez czat.

Dyżurnet.pl – zgłaszanie nielegalnych treści w internecie
Można tam zgłaszać szczególnie materiały przedstawiające seksualne wykorzystywanie dzieci. Zgłoszenie może być anonimowe. Podaj adres strony lub link do materiału, który Cię zaniepokoił.

112 – gdy potrzebna jest natychmiastowa pomoc
Zadzwoń, jeśli ktoś zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu i potrzebna jest pilna interwencja służb.

Autorka: Emilia Korona