W przypadku niezabezpieczonego stosunku, pęknięcia prezerwatywy, a także gwałtu, można zapobiec niechcianej ciąży stosując tzw. antykoncepcję awaryjną (czy inaczej: antykoncepcję „po stosunku”, antykoncepcję „po”, antykoncepcję doraźną, postkoitalną).

Skąd wziąć?

Aby zastosować taką formę antykoncepcji, dziewczyna musi udać się do lekarza (najlepiej do ginekologa, ale może to być dowolny inny lekarz) i poprosić o receptę na pigułki. W Polsce dostępne są tabletki awaryjne zawierające lewonorgestrel – pierwsza generacja), które kosztują około 50 zł, nie podlegają refundacji oraz tabletki zawierające octan ulipristalu – druga generacja, które kosztują ponad 100 zł i od 2015 roku maja być dostepne bez recepty.

Jeśli absolutnie nie macie możliwości dostania się do lekarza ginekologa, próbujcie u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (dawniej: ogólnego, pierwszego kontaktu, rodzinnego) – w końcu to sytuacja awaryjna i powinien wypisać receptę. Tutaj znajdziecie informacje, co zrobić, jeżeli lekarz odmawia wystawienia recepty.

Jeśli para prowadzi regularne współżycie, warto aby zdobyć wcześniej taką receptę i wykupić lek (najlepiej podzielić się kosztami, bo to Wasza wspólna odpowiedzialność). W przypadku sytuacji ryzykownej pigułka będzie dostępna od razu, bez potrzeby denerwowania się i wydawania pieniędzy na prywatną wizytę u lekarza, szczególnie jeśli zdarzy się, że np. gumka pęknie w weekend. Warto mieć ten środek w domu także dlatego, że liczy się czas – najskuteczniejszy jest, gdy kobieta zażyje go w ciągu 24 godzin od niezabezpieczonego stosunku.

Tych środków nie powinny przyjmować kobiety z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby, także te będące już w ciąży czy karmiące. Interakcje z lekami są opisane w ulotce, można też poradzić się w aptece.

Interakcje z innymi lekami:

Należy poinformować lekarza o jednoczesnym przyjmowaniu innych leków, szczególnie:

Pobudzających enzymy wątrobowe;
Przeciwpadaczkowych, np. barbituranów (w tym prymidonu), fenytoiny, karbamazepiny;
Leków przeciwgruźliczych, np. ryfampicyny, ryfabutyny;
Leków przeciwwirusowych, np. rytonawiru;
Leków przeciwgrzybicznych, np. gryzeofulwiny;
Leków ziołowych zawierających dziurawiec zwyczajny (hypericum perforatum) i cyklosporyny.

Skuteczność

Według danych organizacji Marie Stopes International, w przypadku przyjęcia antykoncepcji awaryjnej do 24 godzin po ryzykownej sytuacji, skuteczność w zapobieganiu ciąży wynosi 95%, między 24 a 48 godzin wynosi 85%, a między 48 a 72 godzin spada do 58%.

Inne dane mówią o 23 ciążach na 1000 kobiet w przypadku zastosowania środków pierwszej generacji oraz 9 ciążach na 1000 przy środkach drugiej generacji.

Działanie

Mechanizm działania tabletek to blokowanie i opóźnianie w czasie owulacji. Wyniki najnowszych badań sugerują, że nie ma innych mechanizmów działania i że środki nie działają przeciwzagnieżdżeniowo.

Stosowanie

Antykoncepcję awaryjną stosuje się doustnie.

Lewonorgestrel – połyka się 1 tabletkę jak najszybciej w ciągu 72 godzin od niezabezpieczonego stosunku. Jeśli w ciągu 3 godzin od zażycia tabletki nastąpiły wymioty, należy zażyć jeszcze jedną.

Octan ulipristalu – zażywa się jedną pigułkę nie później niż 120 godzin po stosunku (5 dni). Jeśli w ciągu 3 godzin od zażycia tabletki nastąpiły wymioty, należy zażyć jeszcze jedną.

Antykoncepcji awaryjnej nie wolno stosować często – nie może ona zastąpić regularnych metod antykoncepcji jak pigułka lub prezerwatywa, ponieważ pigułki awaryjne zawierają bardzo dużą dawkę hormonów.

Działania niepożądane

Pigułki awaryjne mogą powodować nudności, bóle głowy, biegunkę, wymioty, bolesność piersi, uczucie zmęczenia, ból brzucha, zaburzenia cyklu miesiączkowego. Część kobiet jednak nie zauważa po ich przyjęciu niemal żadnych objawów.

Upewnienie się o skuteczności

Jeśli spodziewana miesiączka opóźni się więcej niż 7 dni, należy upewnić się czy nie doszło do ciąży, robiąc test ciążowy.

Mity

Pigułka awaryjna to nie to samo co pigułka poronna! Antykoncepcja awaryjna służy do zapobiegania ciąży i nie powoduje poronienia.